İnsanların adı doğduklarında konur ve genelde öyle kalır. Binalarınki ise sahiplerine göre değişir, unutulur, yeniden yazılır. Meroddi Barnathan'ın bulunduğu yapı bu değişimin çarpıcı bir örneğidir: yüz yıl içinde en az dört ayrı adla anıldı — ve sonunda ilk adına geri döndü.

1892: Barnathan

Bina, 1892 ve 1893'te tamamlandığında adını yaptıran aileden aldı: Barnathan. Bu, dönemin kuralıydı; mülk sahibi gayrimüslimse bina onun soyadıyla, Müslümansa yaptıran kişinin adına "Bey" eklenerek anılırdı. Fransızca ticaret yıllıklarında yapı, "Maison Barnathan" başlığı altında sakinleriyle birlikte listelenir.

Savaş sonrası: Appartements Vlahioti Antoine

Birinci Dünya Savaşı, semtin nüfus yapısını olduğu gibi mülkiyet haritasını da değiştirdi. Barnathan ailesinin bir kısmı savaş öncesinde, kalanı 1920'lerin sonunda İstanbul'dan ayrıldı; aile Amerika'dan Brezilya'ya uzanan bir coğrafyaya dağıldı. Savaştan önce basılan son ticaret yıllığında binanın adı hâlâ Barnathan'dır; savaş sonrası çıkan ilk yıllıkta ise karşımıza yeni bir ad çıkar: Appartements Vlahioti Antoine.

1960'lar: Halil Hamit Apartmanı

1930'lardan itibaren, ikisi de avukat olan Halil Arda ve Hamit Karaorman, birçok mirasçıya dağılmış hisseleri tek tek satın almaya başladı. İlk satış 1932'de gerçekleşti; alım süreci 1960'a kadar sürdü. Sonunda bina fiilen ikiye bölünmüştü ve Galata sakinleri arasında "Halil ve Hamit adlı iki kardeşin apartmanı" diye anılır oldu — oysa kayıtlara göre iki avukat farklı ailelerdendi. Resmî belgelerde yapı bu dönemde Hamit Bey Apartmanı, ardından Halil Hamit Apartmanı olarak geçer. İkinci blok ise daha geç bir tarihte Demir Apartmanı adını aldı.

Taşta kalan tek kanıt

Adlar değişirken, bir şey hiç değişmedi. İkinci girişin üzerine kazınmış iki kelime bütün bu yüzyılı sessizce bekledi: "Barnathan Han". Kâğıtlar, tapular ve yıllıklar binaya yeni adlar verirken, taş kendi bildiğini okudu.

Bu yüzden restorasyondan sonra binaya ilk adını iade etmek bizim için sadece bir pazarlama tercihi değildi; taşın zaten yazdığı şeyi kabul etmekti. Bugün Meroddi Barnathan'ın kapısından girenler, hem 1892'nin hem de aradan geçen bütün adların üstünden geçiyor.

İsimler neden önemli?

Çünkü bir yapının adı, onu kimin yaptırdığını, hangi cemaatin parçası olduğunu ve şehrin nasıl değiştiğini tek kelimede taşır. Meroddi adını yedi yüzyıllık bir kitabeden almamızın sebebi de bu: Galata'da isimler tesadüf değildir. Silinirler, üstleri örtülür — ama taşa bir kez yazıldıysa, birileri gelip yeniden okur.

Kaynak: "Barnathan Apartmanları" (Çiğdem Oğuz, Nar Yatırım, 2016). Adına kavuşan binada konaklamak için: Meroddi Barnathan →